From Uncategorised

Martha C. Nussbaum

Krótki esej Marthy Nussbaum na temat stoickiego i kantowskiego kosmopolityzmu (Kant and stoic cosmopoltanism) prezentuje oba podejścia do tego, czym jest kosmopolityzm, oraz wykazuje różnice między nimi.

Stoicki kosmopolityzm ma swoje korzenie w filozofii cynickiej. Stoicy podobnie jak cynicy uważali, że konstytutywną cechą naszego człowieczeństwa jest zdolność do rozumnego i moralnego działania. Ta zdolność definiuje nas jako członków wspólnoty wszystkich ludzi. Stoicy podkreślali ponadto przypadkowość naszej przynależności do wspólnot lokalnych, narodowych, etnicznych. Każdy z nas bowiem mógł się urodzić w zupełnie innej społeczności, tym jednak, co nas ze sobą łączy, jest właśnie rozumność.

Nie znaczy to jednak, że możemy zaniedbywać członków naszej wspólnoty lokalnej. Stoicy porównywali troskę o wspólnotę lokalną z troską rodzica o własne potomstwo. Rodzice, choć zdają sobie sprawę, że ich dzieci nie są bardziej wartościowe niż inne dzieci, to jednak otaczają troską właśnie własne potomstwo. Tak też i w wymiarze życia społecznego, ze względu na nasze ograniczenia powinniśmy dbać o naszą lokalną wspólnotę jak rodzice.

Ponadto nasz związek ze wspólnotą lokalną może być źródłem serdecznych uczuć i sympatii, którą następnie powinniśmy „rozlewać” na coraz bardziej odległych nam ludzi. W ten sposób zataczamy coraz szersze kręgi sympatii obejmujące naszą rodzinę, przyjaciół, wspólnotę lokalną, obywateli państwa, w którym żyjemy, aż wreszcie wszystkich ludzi.

Stoicki kosmopolityzm jest także projektem politycznym wykraczającym poza granice jednego państwa. Celem tego projektu jest eliminacja takich namiętności, jak gniew i nienawiść, zarówno w naszym własnym życiu, jak i życiu społecznym, oraz tworzenie relacji międzyludzkich wyzbytych agresji.

Stoicki kosmopolityzm wiąże się też z pewnego rodzaju wyzwaniem i może być on również źródłem psychicznego dyskomfortu. Dyskomfort ten polega na wyrwaniu się z bezpieczeństwa, jakie daje nam bezwarunkowa afirmacja naszej lokalnej wspólnoty. Kosmopolityzm każe nam odnosić się krytycznie do grupy, do której przynależymy. W związku z tym może również wiązać się z poczuciem osamotnienia.

Kantowski kosmopolityzm skolei czerpał inspirację z doktryny stoików, a szczególnie Cycerona. Celem politycznego projektu kosmopolityzmu jest u Kanta idea wiecznego pokoju obejmująca cały glob.

Jednakże między stoicką koncepcją a kantowską istnieją znaczące różnice. Pierwszą z nich jest stosunek do losu czy opatrzności. Starożytni stoicy przypisywali rozumność wszechświatowi jako całości. Taką koncepcję odrzucał natomiast Kant. Po drugie, Kant odrzucał także istnienie mędrca jako kogoś, kto zna rozumność świata i jest w stanie rozpoznać w nim opatrzność. Zdaniem Kanta ludzie wierzą wprawdzie w opatrzność, lecz nie znają jej zamierzeń. Ponadto opatrzność w koncepcji Kanta nie jest metafizyczną siłą istniejącą w świecie, lecz praktycznym postulatem.

Najważniejszą różnicą między Kantem a stoikami jest ich odmienne podejście do rozumienia natury ludzkiej. Zdaniem stoików człowiek w naturalny sposób jest istotą wyzbytą agresji, a do używania przemocy pchają nas jedynie nierozumne namiętności, których na drodze stoickiej praktyki jesteśmy w stanie się wyzbyć. Kant, przeciwnie, uznawał ludzką naturę za zepsutą i naznaczoną agresją.

Swój esej Nussbaum kończy uwagami na temat możliwości „oświecenia” (enlighten) namiętności. Autorka wskazuje na wielką rolę przekonania stoików, że postęp w eliminacji namiętności i ustanawiania bardziej racjonalnych relacji między ludźmi jest możliwy. Postęp taki może wspierać odpowiednia edukacji, która stopniowo mogłaby przyczynić się do eliminacji agresji oraz uprzedzeń z naszych społeczeństw. Kwestią otwartą pozostaje zasięg „oświecenia” i możliwość jego realizacji w globalnej skali. W optyce Nussbaum zachodnie społeczeństwa wciąż jeszcze nie zdołały zrealizować idei kosmopolityzmu.

Marcus Aurelius’ Birthday (26/04/2015) – Part I

On 26th of April 2015, Center for Stoic Practicum (CPS) organized Marcus Aurelius’ Birthday (MAB) for the second time in a row. We had a quite huge audience (ck. 50 people), great atmosphere and a numer of interesting philosophical reflections afterwards.

Michał Wiśniewski

SONY DSC

The event commenced at 2 p.m. with an introduction which included a brief description of the MAB’s main idea and a short presentation about CPS. At the beginning of the event, Magdalena and Michał presented the MAB’s  program and introduced our guests: Marek Krajewski and Jan Swianiewicz. Michał also gave  a concise speech about the biography Marcus Aurelius.

Marek Krajewski

SONY DSC

The second part of the event consisted of two presentations given by Krajewski and Swianiewicz. Marek Krejewski explained praemeditatio malorum arguing both, analitically and mathematically, that the stoic training is proven to be better than praemediatio bonorum. The latter is currently popular and recommended by those psychologists, who proclaim positive thinking.  Praemaditatio malorum includes  the stoic idea of imagining „bad” things that can happen to us. This, in turn, can make us feel anxious and upset. According to stoicism, we should analyse those potentially upsetting events through the prism of stoic emotional maturity. Last but not least we have to plan our reaction towards these negative events. After the presentation we involved our audience in a disscustion.

First scene from stoic life

SONY DSC

We prepared an interlude between the first and second presentation: a short performance in the form of a scene from stoic life. The scene was devoted to another stoic exercise which is based on the simple idea of dividing things in two groups: those that do not depend on us and those on which we do not have any influence. The scenes of stoic life are  traditionally an important part of our MAB as they link the didactic message with some humour and distance to the discussed antique tradition.

SONY DSCThe second presentation concerned the stoic attitude to history. Swianiewicz argued that, in the antique times, the stoic perspective didn’t refer to the relationship between its practical application to individual life and the global, historical changes. Marcus Aurelius, Epictetus or Seneca had no prospect on people’ as historical beings. If stoicism wishes to offer a prescription for a good life these days, it has to reinterpret some of its conceptual meaning. Moreover, according to the speaker, the stoics did not think optimistically about the positive changes in the history. Instead, they had a quite different view  some modern authors (e.g. Pinker). The presentation given by Swaniewicz caused a heated discussion. After the discussion we had a break.

Jan Swianiewicz